ekpizo.gr/blog

 

 

Δεν είναι εύκολο για τους καταναλωτές να κάνουν «πράσινες επιλογές».

 

Γίνεται δύσκολο να είστε ένας οικολογικά συνειδητοποιημένος καταναλωτής με τις  περιβαλλοντικές ετικέτες που βρίσκονται σε τόσα προϊόντα. Σε αυτό το blog σας παρέχουμε ένα σύντομο και περιληπτικό οδηγό στο κομφούζιο που επικρατεί με την οικολογική σήμανση. 

 

Με την κλιματική αλλαγή που όλο και περισσότερο απειλεί τον τρόπο ζωή μας, η μέριμνα για το περιβάλλον έχει μπει για τα καλά στην συνείδησή μας. Σαν καταναλωτές προσπαθούμε και εμείς να συνεισφέρουμε με μια πιο οικολογική συνειδητοποιημένη συμπεριφορά όταν ψωνίζουμε. Τα «οικοσήματα» που βρίσκουμε σε πάρα πολλά προϊόντα κανονικά θα έπρεπε να μας βοηθήσουν. Αλλά τα σήματα είναι πολλά και οι οικολογικές υποσχέσεις πολλές φορές είναι παραπλανητικές (βλέπε το  προηγούμενο posting στο blog μας για «greenwashing»). 

Πολλοί καταναλωτές άρχισαν να ενδιαφέρονται για τις ετικέτες (π.χ. αποτελέσματα πρόσφατης έρευνας του Κέντρου Προστασίας Καταναλωτών σημειώνουν ότι 30% των καταναλωτών επιζητεί την ετικέτα ενεργειακής σήμανσης όταν πάει να αγοράσει οικιακή συσκευή). 

 

Εταιρίες πολλών προϊόντων από αυτοκίνητα μέχρι σκόνες πλυντηρίων τώρα ισχυρίζονται ότι είναι φιλικά προς το περιβάλλον. Αλλά πώς να ξέρει ο καταναλωτής αν αυτές οι αξιώσεις είναι αληθινές; Δυστυχώς δεν υπάρχουν εγγυήσεις. Ο οδηγός στις παρακάτω ετικέτες μπορεί να βοηθήσει. 

 

 

Ανακύκλωση

 

   Δύο είναι τα πιο κοινά σύμβολα που χρησιμοποιούνται για να δείξουν ότι οι συσκευασίες προέρχονται από ανακυκλώσιμα υλικά. Αυτά είναι τα τρία βέλη βασισμένα στην  κορδέλα του Μόμπιους και η πράσινη βούλα με τα δυο βέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 

 

 

Τρόφιμα

 

Δεν υπάρχουν αναπτυγμένα και κοινά αποδεκτά σήματα για οικολογικά τρόφιμα. Υπάρχουν σήματα για προϊόντα βιολογικής καλλιέργειας και για προϊόντα fairtrade (φιλοσοφία του δίκαιου και αλληλέγγυου εμπορίου). Για την αλιεία υπάρχει ένα πιστοποιητικό αλιείας υπό προστασία από το Marine Stewardship Council που όμως σπάνια θα το ανταμώσετε στην Ελλάδα. Το πιστοποιητικό δίδεται για τις οικολογικές αρετές της αλιείας ξεκινώντας από την αξιολόγηση κριτηρίων, όπως:

• Το συνολικό πληθυσμό ψαριών σε κατάσταση να αλιευθούν.
• Τις επιπτώσεις της αλιείας στο θαλάσσιο οικοσύστημα.
• Τα συστήματα διαχείρισης των ιχθυοπωλείων.

 

Ενέργεια

 

 Οι περισσότερες οικολογικές σημάνσεις είναι προαιρετικές. Αλλά η Ευρωπαϊκή Σήμανση Ενεργειακής Απόδοσης είναι υποχρεωτική για νέα ψυγεία, καταψύκτες, πλυντήρια, στεγνωτήρια, ηλεκτρικούς φούρνους και λαμπτήρες. Τα προϊόντα κατατάσσονται σε μία κλίμακα από G μέχρι Α, Α+ και Α++. Όσο ψηλότερη η βαθμολόγηση της οικιακής συσκευής, τόσο λιγότερο ηλεκτρικό καταναλώνει. Σε κάποια ηλεκτρικά προϊόντα όπως τηλεοράσεις ή ηχοσυστήματα δεν είναι υποχρεωτική η σήμανση, και βέβαια είναι παντού απούσα. 

 

Η Ευρωπαϊκή Σήμανση Ενεργειακής Απόδοσης, έχει και άλλες πληροφορίες όπως η ένταση θορύβου σε decibel (που όμως δεν είναι υποχρεωτικές). 

 

 

Ξυλεία

 

Υπάρχουν διάφορες σημάνσεις για υπεύθυνη ξυλεία, αλλά δεν είναι διαδεδομένες, ειδικά στην Ελλάδα. Δύο είναι τα κύρια σήματα: το σήμα του Forest Stewardship Council (FSC), και το σήμα του Programme for the Endorsement of Forest Certification schemes (PEFC). Οι περισσότερες μη κυβερνητικές οργανώσεις υποστηρίζουν το Forest Stewardship Council και επικρίνουν το Programme for the Endorsement of Forest Certification, ότι δεν έχει αρκετά αυστηρούς κανόνες. Και οι δύο οργανώσεις προστατεύουν τα δάση και τους ιθαγενείς πληθυσμούς που μπορεί να κινδυνεύουν από την αλόγιστη ξυλεία. 

 

 

Ecolabels

 

Η Οικολογική Σήμανση είναι μια εθελοντική μέθοδος που θεσπίσθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωσή, για την πιστοποίηση και σήμανση περιβαλλοντικών επιδόσεων. Το Οικολογικό Σήμα ή “ecolabel” είναι ένα σήμα που πιστοποιεί την συνολική περιβαλλοντική υπεροχή ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας, στο πλαίσιο μιας συγκεκριμένης κατηγορίας προϊόντων ή υπηρεσιών. Δηλαδή το Οικολογικό Σήμα σημαίνει πρακτικά ότι το συγκεκριμένο προϊόν ή υπηρεσία είναι προτιμητέο και υπερέχει σε ότι αφορά τις επιδράσεις που προκαλούνται στο περιβάλλον, από την παραγωγή ή την χρήση του. 

Το Ecolabel της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι το λουλούδι με αστεράκια. Το Ευρωπαϊκό ecolabel μπορεί αν απονεμηθεί σε 26 διαφορετικά είδει προϊόντων από καθαριστικά μέχρι και μπογιές. Δίνετε ακόμη και σε κάμπινγκ ή άλλα τουριστικά καταλύματα. 

Η γνώση του ecolabel στο κοινό είναι πολύ περιορισμένη. Έρευνα της ΕΚΠΟΙΖΩ, έδειξε πως μόλις το 1% των καταναλωτών γνωρίζει το συγκεκριμένο ecolabel. 

Υπάρχουν και άλλα λιγότερο γνωστά ecolabels, όπως ο σκανδιναβικός κύκνος ή ο γερμανικός άγγελος.  

 

   

Όλα αυτά τα σήματα έχουν προσελκύσει καταναλωτές που ενδιαφέρονται να συνεισφέρουν στην μείωση της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος μέσω των αγοραστικών επιλογών τους. Από την άλλη πλευρά όμως, το πλήθος τους, και το αβέβαιο κυρός τους, έχουν δημιουργήσει σύγχυση και σκεπτικισμό σε ένα μέρος των καταναλωτών. 

Ευχόμαστε η σύντομη περίληψη των κυριοτέρων οικολογικών σημάτων που παρουσιάσαμε να σας έχουν βοηθήσει στις δικές σας (πιο οικολογικά συνειδητοποιημένες) αγορές. 

 

Προϊόντα φιλικά προς το περιβάλλον ή  παραπλάνηση των καταναλωτών; 

 

Παρακολουθώντας τηλεοπτικές διαφημίσεις και ξεφυλλίζοντας διάφορα περιοδικά κι εφημερίδες έχει κανείς την εντύπωση ότι στην Ελλάδα έχει συμβεί μια μεγάλη οικολογική επανάσταση. Δεκάδες διαφημίσεις προκρίνουν τα οικολογικά στοιχεία των προϊόντων, τις μειωμένες εκπομπές βλαβερών αερίων, τα «πράσινα» χαρακτηριστικά. Ακόμα κι όταν, ή ακόμη περισσότερο όταν τα προϊόντα είναι καταφανώς επιβλαβή για το περιβάλλον. Αρκεί το «πρασίνισμα» μιας σελίδας περιοδικού, ή μερικές εικόνες φύσης στην οθόνη, για να βαφτιστούν οι επιχειρήσεις υπεύθυνες σε σχέση με το περιβάλλον. 

 

Αυτό ονομάζεται greenwashing. Greenwashing είναι η προσπάθεια αύξησης των πωλήσεων ή η βελτίωση της εικόνας (image) μιας επιχείρησης μέσω της παραπλανητικής προβολής είτε του δήθεν «πράσινου» προφίλ της είτε των «ψευτο-οικολογικών» χαρακτηριστικών των προϊόντων της. (Προέρχεται από την αγγλικές λέξεις whitewash - άσπρισμα με ασβέστη, που μεταφορικά σημαίνει επιφανειακή επικάλυψη - και green - πράσινο.)

Πολλές επιχειρήσεις απλά προσπαθούν να πείσουν ότι είναι περιβαλλοντικά υπεύθυνες ενώ στην πραγματικότητα κάνουν greenwashing, δηλαδή παραπλανούν συστηματικά τους καταναλωτές σχετικά με τις περιβαλλοντικές πρακτικές τους ή τα περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα των προϊόντων ή των υπηρεσιών τους.

Την ώρα που στη Μεγάλη Βρετανία καταγγέλλονται διαφημίσεις για παραπλανητική χρήση των «οικολογικών» όρων κάποιων προϊόντων, στη χώρα μας παρατηρείται μια εντελώς ανεύθυνη, πρόχειρη και υποκριτική επίκληση της περιβαλλοντικής ευαισθησίας των καταναλωτών απ’ τη μεριά της διαφήμισης. 

Σε έρευνα (Νοέμβριος 2007) που πραγματοποίησε η αμερικανική εταιρεία TerraChoice σε 1.018 προϊόντα που προέβαλαν συνολικά 1.753 φιλοπεριβαλλοντικούς ισχυρισμούς, προέκυψε ότι σε μόνο μια περίπτωση οι ισχυρισμοί αυτοί είχαν βάση. Αναλύοντας μάλιστα τα αποτελέσματα, η εταιρεία ανίχνευσε τις έξι συνηθέστερες μεθόδους που χρησιμοποιούν οι επιχειρήσεις για να «πρασινίσουν» τα προϊόντα τους ή αλλιώς τις «έξι αμαρτίες του Greenwashing». Αυτές είναι:

• Η προβολή ενός και μόνο οικολογικού στοιχείου του προϊόντος και η απόκρυψη όλων των υπολοίπων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι εκτυπωτής που αφενός εξοικονομεί ενέργεια, αλλά δεν δέχεται ανακυκλωμένο χαρτί.
• Η έλλειψη αποδείξεων για τους ισχυρισμούς. Π.χ. καλλυντικά που υποτίθεται ότι δεν έχουν ελεγχθεί σε ζώα, χωρίς να παρατίθεταικάποια σχετική πιστοποίηση.
• 

  Αόριστες αναφορές. Δεκάδες προϊόντα βρίσκονται στα ράφια των σούπερ μάρκετ που ισχυρίζονται πως είναι «χωρίς χημικά», «μη τοξικά», «απόλυτα φυσικά» ή απλά… «οικολογικά», χωρίς όμως να δίνουν περισσότερες πληροφορίες στους καταναλωτές.

   

• Η προβολή αληθών, μα αυτονόητων χαρακτηριστικών. Πολύ συχνά επισημαίνεται σε προϊόντα ότι «δεν περιέχουν χλωροφθοράνθρακες», ουσίες που ούτως ή άλλως απαγορεύεται να χρησιμοποιούνται από τη βιομηχανία εδώ και χρόνια!
• Η προβολή φιλικών προς το περιβάλλον στοιχείων ενός εξ ορισμού βλαβερού προϊόντος. Τα βιολογικά τσιγάρα είναι το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της «αμαρτίας».
• Οι απόλυτα ψευδείς ισχυρισμοί. Κι όμως, βρέθηκαν π.χ. σαμπουάν, που αναγράφουν ότι είναι «πιστοποιημένα βιολογικά», με τον οργανισμό πιστοποίησης να μην γνωρίζει τίποτα για το θέμα…

Το χειρότερο όμως σχετικά με το greenwashing είναι ότι τροφοδοτεί τον κυνισμό των καταναλωτών που χάνουν έτσι την εμπιστοσύνη τους στις «πράσινες» εταιρίες. 

 

 

 

 

Στο blog μας, «ποιότητα ζωής», δεν έχουμε ακόμη αναφέρει το ποδήλατο. Σήμερα, «Ευρωπαϊκή Ημέρα Χωρίς Αυτοκίνητο», αφιερώνουμε το blog μας σε αυτό το φιλικό, προς το περιβάλλον, μέσο μετακίνησης.  

 

Οι πόλεις μας έχουν κατακτηθεί από τα ΙΧ. Ζούμε μέσα στο μποτιλιάρισμα, στο καυσαέριο και πάντα φοβούμενοι τα ατυχήματα που καθημερινά κλέβουν ζωές. Σήμερα φιλοξενούμε ένα απόσπασμα από το blog της οργάνωσης ΠΟΔΗΛΑΤισσΕΣ για τον σχεδιασμό ποδηλατοδρόμων στην Αθήνα. Είναι κάτι που αλήθεια μας λείπει.

 

 

«Τα προβλήματα που συνδέονται με την αλόγιστη χρήση μηχανοκίνητων μέσων στην πόλη είναι γνωστά παγκοσμίως:

• Κυκλοφοριακή συμφόρηση και συσσώρευση σταθμευμένων ΙΧ, που συμβάλλει στη μείωση της ποιότητας μετακίνησης πεζών, ποδηλάτων και χρηστών μέσων μαζικής μεταφοράς. 
• Υποβάθμιση αστικού περιβάλλοντος, απώλεια του κοινωνικού χαρακτήρα των δημόσιων χώρων. 
• Ατυχήματα που προκαλούν θανάτους ή μόνιμες αναπηρίες · Εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου 
• Εκπομπές ρύπων 
• Θόρυβος

Η υπερβολική χρήση του ΙΧ δημιουργεί λοιπόν ένα εχθρικό περιβάλλον για όσους επιλέγουν να μετακινούνται με φιλικούς προς στο περιβάλλον τρόπους (πεζούς, ποδηλάτες), μετατρέποντας το ΙΧ σε αναγκαίο μέσο. Δημιουργείται λοιπόν ένα αδιέξοδο που οδηγεί στο θάνατο της πόλης.  

Μπορεί αυτός ο φαύλος κύκλος να σπάσει; Η συνταγή είναι γνωστή και εφαρμόζεται από τη δεκαετία του 1970 σε όλη την Ευρώπη. Περιορισμός του ΙΧ και ενίσχυση φιλικών στο περιβάλλον τρόπων μετακίνησης (διαχείριση κυκλοφορίας ονομάζεται επισήμως), δηλαδή:

• Δημιουργία εκτεταμένων περιοχών στο κέντρο της πόλης που αφιερώνονται στους πεζούς και τα ποδήλατα. 
• Ενίσχυση των μέσων μαζικής μεταφοράς. 
• Δημιουργία δικτύου πεζοδρόμων και αξόνων ποδηλάτου. 

Η Αθήνα είναι μια ευρωπαϊκή πόλη, εγκλωβισμένη στα προβλήματα που δημιουργεί το ΙΧ. Αιτία η έλλειψη πολεοδομικού σχεδιασμού, κοινόχρηστων χώρων και οι μεγάλοι συντελεστές δόμησης. Το να ευνοείς το ΙΧ στην Αθήνα είναι σαν να συμβουλεύεις κάποιον με ασθένεια στους πνεύμονες να καπνίζει. 

 

Η υποδομή για το ΙΧ σε μία από τις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές της Ευρώπης είναι αδύνατον να δημιουργηθεί και το ΙΧ είναι αδύνατον να κινηθεί και να σταθμεύσει στους δρόμους της. Το «ελληνικό δαιμόνιο» βέβαια έχει βρει τη λύση, ώστε το ΙΧ να χωράει. Το βλέπουμε στα πεζοδρόμια, το βλέπουμε δεξιά και αριστερά σταθμευμένο σε οδοστρώματα πλάτους 6 μέτρων, ακόμα και στις γωνίες, παραβιάζοντας συστηματικά και «ατιμώρητα» τα δικαιώματα των αναπήρων, των πεζών και των ποδηλάτων.

Είναι αλήθεια ότι έχει γίνει προσπάθεια να εφαρμοστεί η επιτυχημένη ευρωπαϊκή συνταγή για την επίλυση των κυκλοφοριακών προβλημάτων και στην Αθήνα. Οι λεωφορειόδρομοι, το τραμ, το Μετρό, η ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων, οι πεζοδρομήσεις δρόμων, η πύκνωση της συγκοινωνιακής εξυπηρέτησης με τα λεωφορεία έχουν δημιουργήσει τις προϋποθέσεις, ώστε να είναι η μετακίνηση με τα μέσα μαζικής μεταφοράς ανθρώπινη.

Η πολιτεία όμως δεν έχει δημιουργήσει τις προϋποθέσεις, ώστε η κίνηση των πεζών και των ποδηλάτων στις γειτονιές, να έχει ποιότητα και να είναι ασφαλής. Ακόμα περισσότερο δεν έχει δημιουργήσει ανεξάρτητα δίκτυα για αυτούς. Οι ποδηλατόδρομοι και γενικότερα η ποδηλατική υποδομή της πόλης δε γίνεται να σχεδιάζονται αποσπασματικά. Σημειακές ποδηλατοδρομήσεις που πραγματοποιούνται από διάφορους δήμους, παρότι θετικές, οφείλουν να εντάσσονται σε ένα γενικότερο σχεδιασμό για να καλύπτουν τις ανάγκες μετακίνησης των ποδηλατών. Προκύπτει επομένως η ανάγκη για ένα πιο συνολικό δίκτυο ποδηλατοδρόμων με υπερτοπικό χαρακτήρα, εντασσόμενο προφανώς σε ένα ευρύτερο όραμα για βελτίωση των συνθηκών ζωής και μετακίνησης στην πόλη. Τα σχεδιαζόμενα δίκτυα ποδηλατοδρόμων πρέπει να 

διασχίζονται από μεγάλους ποδηλατικούς άξονες, που να ενοποιούν τις επιμέρους παρεμβάσεις σε ένα ενιαίο σύνολο. Η παρουσία και η προϋπόθεση των ποδηλατικών αξόνων μπορεί να βοηθήσει ακόμα περισσότερο το ποδήλατο να λειτουργήσει ως ένα σοβαρό μέσο μετακίνησης, ανταγωνιστικό προς το ΙΧ, και όχι απλά ως μέσο αναψυχής ή σημειακής και απόκεντρης μετακίνησης και χωροθέτησης. Ο σχεδιασμός οφείλει να είναι διαδημοτικός, υπερτοπικός και κυρίως λειτουργικός και χρήσιμος στον ποδηλάτη.  

 

Η Αθήνα είναι μία ανθρώπινη πόλη με ζωντανά κέντρα, με όμορφες γειτονιές, με ελάχιστους, αλλά σημαντικούς, χώρους με φυσική βλάστηση. Η Αθήνα σε σχέση με άλλες μεγαλουπόλεις δεν είναι εκτεταμένη. Σε διάστημα 30 λεπτών μπορείς να μετακινηθείς με ποδήλατο (αν υπάρχει ένα δίκτυο που εξασφαλίζει άνεση, ασφάλεια και ταχύτητα) από το κέντρο στη θάλασσα, από τα γύρω προάστια στο κέντρο.»