Αρκετά με το “enshittification”: Η ποιότητα δεν είναι επιλογή

13 Ενώσεις καταναλωτών από 12 ευρωπαϊκές χώρες[1] μεταξύ των οποίων και η Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ., ξεκινούν συντονισμένη δράση και ζητούν με επιστολή από την Κυβέρνηση, τα αρμόδια Υπουργεία και τις Αρχές να λάβουν υπόψη τις ενστάσεις τους σχετικά με τις επιπτώσεις από την υποβάθμιση της ποιότητας των υπηρεσιών στις ψηφιακές υπηρεσίες. Με την εν λόγω επιστολή τους καλούν να υπερασπιστούν το δικαίωμα των καταναλωτών στην ποιότητα.

Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας περιορίζουν ολοένα και περισσότερο τους καταναλωτές σε κλειστά οικοσυστήματα, στα οποία οι εναλλακτικές λύσεις είναι, είτε ανύπαρκτες, είτε τεχνητά δύσκολες στην πρόσβαση. Είναι γεγονός ότι, το φαινόμενο αυτό επεκτείνεται και εξαπλώνεται και σε άλλους τομείς της αγοράς, από τις μεταφορές έως τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες.

Το Νορβηγικό Συμβούλιο Καταναλωτών (Forbrukerrådet) δημοσίευσε σήμερα νέα μελέτη με τον τίτλο “BreakingFree: Pathwaystoafairtechnologicalfuture” (Απελευθέρωση: Ο δρόμος προς ένα δίκαιο τεχνολογικό μέλλον), η οποία ερευνά το φαινόμενο του «enshittification», το οποίο επηρεάζει τόσο τους καταναλωτές, όσο και την κοινωνία στο σύνολό της και προτείνει δυνατότητες αντιμετώπισης του προβλήματος.

Επιπλέον, 29 Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών και εμπειρογνώμονες αποστέλλουν σχετική επιστολή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ζητούν τη μείωση της εξάρτησης από τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες και προειδοποιούν για τους κινδύνους της χαλάρωσης του ρυθμιστικού πλαισίου που διέπει εν γένει τις αγορές.

Τι σημαίνει “enshittification” και ποιες είναι οι επιπτώσεις του στους καταναλωτές

Η υποβάθμιση της ποιότητας των προϊόντων και των υπηρεσιών -ιδίως των ψηφιακών- έχει γίνει επιχειρηματική στρατηγική των μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας. Η εν λόγω πρακτική με την ονομασία “enshittification” έχει ως κύριο σκοπό την κερδοσκοπία των εταιρειών σε βάρος των καταναλωτών. Αρχικά δημιουργείται ένα προϊόν ή μια υπηρεσία υψηλής ποιότητας και καινοτομίας με σκοπό την προσέλκυση καταναλωτών. Στη συνέχεια η ποιότητα υποβαθμίζεται σταδιακά με σκοπό την αφαίρεση των λειτουργιών, την προώθηση διαφήμισης και τη δημιουργία διαφόρων εμποδίων ως προς τη χρήση. Στο τέλος, οι καταναλωτές καλούνται να πληρώσουν περισσότερα απλώς για να επανακτήσουν το ελάχιστο επίπεδο ποιότητας που προσφερόταν αρχικά κατά την εγγραφή τους.

Οι καταναλωτές δεν πρέπει να γίνονται όμηροι των εταιρειών. Το δικαίωμα στην ποιότητα δεν είναι διαπραγματεύσιμο.

Ζητούμε από τις εταιρίες να μην:

• επιδεινώνουν τις συνθήκες ή μειώνουν την ποιότητα των υπηρεσιών τους, συμπεριλαμβανόμενης της απότρεψης αδικαιολόγητων υποβαθμίσεων,
• αφαιρούν βασικές λειτουργίες μετά τον εγκλωβισμό των καταναλωτών, με αποτέλεσμα να μην διασφαλίζουν τη βιωσιμότητα και τη σταθερότητα των υπηρεσιών που προσφέρουν, σε βάρος των καταναλωτών,
• περιορίζουν τη φορητότητα σε άλλες υπηρεσίες ή καθιστούν τις υπηρεσίες οικονομικά πιο ασύμφορες, όταν οι καταναλωτές δεν συναινούν στην επεξεργασία των προσωπικών τους δεδομένων,
• τροποποιούν, ενημερώνουν ή διακόπτουν τις υπηρεσίες, χωρίς σαφείς και ισχυρές εγγυήσεις για τους καταναλωτές.
• παρεμποδίζουν την άσκηση των δικαιωμάτων των καταναλωτών, θέτουν υπό όρους την αυτονομία ή τη λήψη αποφάσεων και εφαρμόζουν πρακτικές που δημιουργούν τεχνητή εξάρτηση.

Παραδείγματα:

• Η ροή ενημέρωσης στο Instagram και το Facebook δεν δίνει πλέον προτεραιότητα στο περιεχόμενο από φίλους, προτιμώντας αντ' αυτού τη διαφήμιση και το περιεχόμενο επί πληρωμή.
• Οι αναζητήσεις στη Google έχουν γίνει λιγότερο διαφανείς και ολοένα και πιο κορεσμένες με αποτελέσματα όπου κρύβονται χορηγοί.
• Οι πλατφόρμες streaming έχουν μετατρέψει τις συνδρομές σε βιτρίνες μεταπώλησης μέσω ακριβών εναλλακτικών λύσεων “upselling", κατακερματισμένων καταλόγων και πρόσθετων προσφορών επί πληρωμή.
• Οι υπηρεσίες κινητικότητας που ξεκίνησαν ως «premium» εναλλακτικές λύσεις στις παραδοσιακές προσφορές της αγοράς έχουν γίνει συνώνυμες με την υποβάθμιση των υπηρεσιών.

Για όλους αυτούς τους λόγους προτείνουμε την:

• Ενίσχυση των δικαιωμάτων των καταναλωτών, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν, προσαρμόζουν, επισκευάζουν και αλλάζουν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους και να αποτρέπουν τις αδικαιολόγητες υποβαθμίσεις και μετάβασή τους σε άλλες κατώτερες υπηρεσίες,
• Αποτροπή των μη συμβατών προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορών και αυστηρή εφαρμογή της νομοθεσίας, ώστε οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας να αποκλείονται από την εξαγορά καινοτόμων νεοσύστατων επιχειρήσεων, που ως σκοπό έχουν να εξουδετερώσουν πιθανούς μελλοντικούς ανταγωνιστές, ή να κατευθύνουν με άλλο τρόπο την αγορά προς όφελός τους,
• Καλύτερη χρηματοδότηση πρωτοβουλιών για την ανάπτυξη, συντήρηση ή βελτίωση εναλλακτικών ψηφιακών υπηρεσιών και υποδομών που βασίζονται σε ανοιχτό κώδικα και ανοιχτά πρωτόκολλα,
• Μείωση της εξάρτησης του δημόσιου τομέα από τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας, ώστε ο δημόσιος τομέας να ανακτήσει τον έλεγχο και να συμβάλει στη λειτουργία μιας αγοράς για παρόχους υπηρεσιών που σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα,
• Επιβολή αποτρεπτικών προστίμων για παραβάσεις της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού (αντιμονοπωλιακή νομοθεσία), την προστασία των καταναλωτών και των προσωπικών δεδομένων, προκειμένου να διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία της αγοράς.